Passend werk voor statushouders

Statushouders vinden vaak moeilijk hun weg naar de arbeidsmarkt. Tegelijk zoeken veel werkgevers personeel. In Twente zoekt een kenniswerkplaats via regionaal onderzoek naar een systemische benadering om deze kloof te overbruggen en bestaande initiatieven aan elkaar te verbinden. Wat is nodig, voor statushouders én werkgevers?

DOOR Kitty Jurrius, Ines Schell-Kiehl, Annette Zwiep en Marjan de Gruijter

De arbeidsparticipatie van statushouders na afronding van het inburgeringstraject blijft in Nederland al jaren onder de 50 procent. Dat is al jaren bekend, en de urgentie neemt toe. Voor meer dan de helft van de statushouders betekent deze achterstand een langdurige afhankelijkheid en beperkte mogelijkheden om een bestaan op te bouwen, hun talenten te benutten en duurzaam te participeren in werk en het maatschappelijk leven. Voor de samenleving betekent het dat arbeidspotentieel onvoldoende wordt benut, met een aanzienlijk economisch verlies tot gevolg.

Tegelijkertijd ervaren werkgevers grote personeelstekorten. Dat deze twee werkelijkheden elkaar zo moeilijk vinden, maakt het vraagstuk des te wranger. In de afgelopen jaren zijn landelijk en regionaal tal van initiatieven ontwikkeld om de positie van statushouders te verbeteren. Deze inspanningen hebben bijgedragen aan kennisopbouw, nieuwe werkwijzen en concrete stappen in de praktijk. Tegelijkertijd blijven veel initiatieven kleinschalig, tijdelijk en versnipperd waardoor opschaling en bredere doorwerking beperkt blijven. Bovendien hebben statushouders en werkgevers hinder van verschillende wet en regelgevingen, zoals de inburgeringswet en de participatiewet, die in de gelijktijdige uitvoering voor problemen zorgen.[1 t/m 6]


Save the date: lectorale rede Ines Schell-Kiehl over innovatie en arbeidsparticipatie

Op 22 oktober wordt dr. Ines Schell-Kiehl officieel geïnstalleerd als L.INT lector. Als L.INT lector vormt zij de brug tussen het Verwey-Jonker Instituut en Hogeschool Saxion bij het onderzoeksprogramma Inclusief Werken & Technologie. De kerngroep Technologisering nodigt geïnteresseerde arbeidsdeskundigen uit om de lectorale rede en het bijbehorende symposium bij te wonen.

Meer weten?


De onderliggende vraag wordt daarmee steeds pregnanter: hoe kan het anders en effectiever? Die vraag sluit aan bij landelijke ontwikkelingen, waarin steeds nadrukkelijker wordt gezocht naar duurzame oplossingen voor arbeidsmarktintegratie. Niet alleen gericht op het individu, maar ook op de systemen waarin mensen terechtkomen. De praktijk laat immers zien dat het probleem niet op één plek zit. Het is een samenspel van factoren en vraagt daarmee om een samenhangende aanpak.

Tien regionale kenniswerkplaatsen

Movisie, Divosa, UWV, SAM, VNG en SZW bundelden hun krachten met het initiatief om verspreid door het land regionale kenniswerkplaatsen Werk en Inkomen in te stellen. Doel van de werkplaatsen is om regionaal samen met stakeholders kennis te ontwikkelen en te benutten ten aanzien van mensen die een kwetsbare positie innemen op de arbeidsmarkt. Dit gebeurt juist in een tijd dat er wel volop vraag is naar personeel bijvoorbeeld in de zorg, de bouw en in de techniek.

Het uitgangspunt is dat betere oplossingen alleen ontstaan als verschillende perspectieven samenkomen en kennis actief wordt gedeeld. Dat betekent dat gemeenten, maatschappelijke organisaties, werkgevers zoals kennis- en onderwijsinstellingen consequent gezamenlijk optrekken en onderzoek doen in nauwe verbinding met de praktijk. Door samen te werken met de bestaande werkplaatsen sociaal domein, kunnen de nieuwe kenniswerkplaatsen bestaande netwerken benutten en deze uitbouwen.

Twentse focus

De lectoraten Inclusief Werk & Technologie en Social Work van Saxion bundelden hun krachten om de regionale Kenniswerkplaats Werk en Inkomen Twente vorm te geven. Zij kozen voor de doelgroep statushouders als primaire doelgroep. Door het initiatief is een infrastructuur ontstaan waarin onderzoek, praktijk en beleid bewust met elkaar worden verbonden om de arbeidsmarktpositie van statushouders in het hele ecosysteem te versterken.

Met dit ecosysteem wordt het geheel bedoeld van betrokken partijen waarin stakeholders, zowel vanuit professionele invalshoeken als vanuit informele ondersteuning, samenwerken rond statushouders en werkgevers. Vanuit systeemdenken wordt benadrukt dat vraagstukken niet op zichzelf staan, maar voortkomen uit en beïnvloed worden door de wisselwerking tussen verschillende actoren en omgevingen. Dit perspectief maakt het mogelijk om arbeidsmarktvraagstukken in hun samenhang te begrijpen en effectiever te interveniëren.

Verkennend onderzoek naar prioriteiten

In de eerste helft van 2026 voerden studenten en onderzoekers een regionaal verkennend onderzoek uit. Zij gingen in gesprek met 14 statushouders, 6 gemeentelijke professionals en 4 werkgevers en maakten samen een podcast. Daarnaast zijn 3 netwerkcirkels georganiseerd waarin een bredere groep van 27 betrokkenen uit de regio met elkaar in gesprek ging: Vluchtelingenwerk, UWV, managers en strategen arbeidsmarktregio, professionals Werk & Inkomen en Inburgering van de 14 Twentse gemeenten.

Vanuit een grote betrokkenheid, een gedeeld gevoel van urgentie en met oog voor complexiteit ontstonden in de gesprekken drie prioriteiten voor het vervolg in de regio Twente: Werkgeversperspectief beter belichten, kiezen voor een systeembenadering, en kennis beter delen en benutten in de regio.

1.Werkgeversperspectief beter belichten

Allereerst blijkt dat het perspectief van werkgevers relatief onderbelicht is gebleven in eerdere aanpakken. Veel initiatieven richten zich primair op de ondersteuning van statushouders. Dit is begrijpelijk, maar onvoldoende als de vraagkant van de arbeidsmarkt, met oog voor werkgevers en toekomstige collega’s, niet expliciet wordt meegenomen. Uit de gesprekken met werkgevers in het verkennend onderzoek (onderstaande citaten zijn afkomstig uit de interviews) komen verschillende zorgen naar voren:

  • Drempels door bureaucratie. Werkgevers opereren in een context van productiviteit, risico en continuïteit. Zij willen weten wat zij kunnen verwachten wanneer zij iemand aannemen die nog niet volledig is ingeburgerd op de Nederlandse arbeidsmarkt. Vaak wordt dit proces belemmerd door ingewikkelde processen waar de werkgever niet altijd makkelijk zijn weg in kan vinden. ‘Het is alleen iets ingewikkelder omdat je een partij ertussen hebt zitten, tussen gemeente of een uitzendbureau. Of je hebt te maken met heel wat papierwerk en dat is soms ook nog wel eens lastig. Omdat je rekening moet houden met een heleboel papieren legitimaties. En ja, dat is soms wel lastig. Dat kan een drempel zijn.’
  • Belemmeringen door taal. Daarnaast spelen bij de werkgever onzekerheden over de taalvaardigheid van statushouders en dan met name vaktaal die relevant is voor een specifieke werkcontext: ‘De taal is soms gewoon heel lastig en als ze de taal [die nodig is in ons bedrijf] niet helemaal beheersen en dan wordt het voor ons ook lastig om ze aan het werk te zetten.’
  • Zorgen over continuïteit. Het is vaak onduidelijk hoe begeleiding op de werkvloer vormgegeven kan worden en welke rol wet- en regelgeving spelen in de continuïteit en duurzaamheid van een aanstelling. Bij sommige werkgevers is door de jaren heen het beeld ontstaan dat het beleid op het gebied van asielzoekers en statushouders van dag tot dag kan verschillen doordat mensen bijvoorbeeld gedwongen naar een andere gemeente moeten verhuizen en dat een verworven status zo maar weer zou kunnen verdwijnen. Hoewel het verliezen van de verworven statusvergunning ten aanzien van statushouders niet reëel is, illustreert het volgende citaat op welke manier er over wordt gedacht: Dat je bijvoorbeeld niet weet wanneer ze ook weer weggaan. Je wilt ze in inwerken en je leidt ze op en hè, je neemt hem aan met het idee ... Blijf je hier nog een paar jaar, maar je weet nooit wanneer wetgeving of regelgeving ook verandert daar. En kijk, als de wet opeens zegt, ‘Iedereen moet weer weg’ of ‘Niemand mag meer aan het werk’ ja, dan valt onze hele productie eigenlijk om.’
  • Praktische zaken. Soms spelen er hele praktische factoren een rol bij de mate waarin iemand ‘gemakkelijk’ aan de slag kan. ‘En ja vervoer is altijd wel iets. Ze hebben meestal geen rijbewijs als ze iets verder weg wonen, dan is fietsen weer te lang en met het OV kun je hier niet komen, dus dat is altijd wel een dingetje. In de winter halen wij ze er bijvoorbeeld op, als het sneeuwt dan ja, dan halen wij ze op, maar anders dan is dat wel hun verantwoordelijkheid, maar je merkt dat vervoer wel iets lastigs is.’
  • Bedrijfscultuur. Voor sommige collega’s of afdelingen is het verwelkomen van collega’s uit een andere cultuur niet vanzelfsprekend. ‘Er is een afdeling die heeft er moeite mee. Maar in de productie helemaal niet. Daar heeft bijna iedereen een andere achtergrond.’
  • Zolang deze vragen onvoldoende worden geadresseerd, blijft de stap naar het realiseren van daadwerkelijke aanstelling groot. Tegelijkertijd laten ervaringen van werkgevers die al met statushouders werken zien dat de aarzelingen vaak plaatsmaken voor meer vertrouwen zodra er positieve ervaringen in de samenwerking worden opgedaan.

    2) Kiezen voor een systeembenadering

    Een tweede prioriteit in de kennisontwikkeling is het belang van een systeembenadering. De praktijk van het zoeken van banen, het vinden van een passende plekken, het realiseren van werkervaringen, het realiseren van meer aanstellingen, kenmerkt zich nu door een reeks losse interventies die niet altijd op elkaar aansluiten met verschillende stakeholders die verschillende belangen hebben. Taaltrajecten, participatieactiviteiten, stages en bemiddelingstrajecten bestaan naast elkaar en worden vanuit verschillende bronnen gefinancierd. Ze vormen zelden een doorlopende route. Voor statushouders betekent dit dat zij aan veel verschillende regels tegelijk moeten voldoen, of vastlopen tussen verschillende schakels.

    Zorgvuldigheid nodig bij geïntegreerde aanpak

    Steeds meer  initiatieven en trajecten, gericht op de toeleiding naar werk van statushouders, proberen leren van  (vak-)taal, werk en inburgering met elkaar te verbindenn. Onderzoek laat zien dat de combinatie van taal, werk en inburgering alleen tot meerwaarde leidt wanneer deze onderdelen daadwerkelijk worden geïntegreerd. Wanneer dit niet gebeurt, ontstaat stapeling van verplichtingen en neemt de belasting voor deelnemers toe, met uitval als gevolg. Daarnaast laat onderzoek zien dat het belangrijk is dat de gemeente deelnemers aan dergelijke initiatieven en trajecten ontzorgt en zorgt dat de randvoorwaarden (zoals kinderopvang en reisafstand/-kosten) op orde zijn. Bij werkgevers is het belangrijk dat er voldoende sprake dient te zijn van draagvlak en begeleidingscapaciteit.[7] (Gehring, A., Acherrat, F., Dusault, Y., & De Gruijter, M. (2026). Bekijk rapport)

    Een systeembenadering vraagt om samenhang en afstemming. Het betekent dat partijen niet alleen vanuit hun eigen rol handelen, maar ook kijken naar het geheel waarin zij opereren: Hoe sluit taalonderwijs aan op werk? Hoe kunnen werkgevers betrokken worden in een vroeg stadium? Hoe kunnen regels ondersteunend zijn in plaats van belemmerend? Deze vragen laten zien dat verbetering niet ligt in één interventie, maar in de verbinding tussen onderdelen. Lokale overheden en Regionale Werk Centra kunnen hier een belangrijke rol in vervullen.

    3) Kennis beter delen en benutten in de regio

    De derde prioriteit betreft het omgaan met kennis. In de regio gebeurt veel dat waardevol is, maar die kennis blijft vaak impliciet en versnipperd. Vaak weten betrokken stakeholders als UWV/gemeenten/werkgevers/taalaanbieders niet wat er allemaal al loopt, en welke kennis er al voor handen is in en buiten de regio. Kennis over successen delen is geen vanzelfsprekendheid. Initiatieven die succesvol zijn, worden niet vanzelf opgeschaald of duurzaam ingebed. Daarmee gaat potentieel verloren en worden lessen onvoldoende benut.

    Vooruitblik naar de toekomst

  • Onderzoek werkgevers. In het tweede jaar van de KWI dat nu aanvangt, volgt een vervolgonderzoek onder werkgevers. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een zogeheten vignettenstudie, waarin concrete, herkenbare situaties worden voorgelegd. Door werkgevers te laten reageren op deze situaties ontstaat inzicht in hun afwegingen, verwachtingen en grenzen. Het doel van deze aanpak is niet alleen om kennis te vergaren, maar vooral om die kennis om te zetten in handelingsperspectieven.
  • Handelingsperspectieven voor professionals. Vanuit een systeembenadering gedacht, is de wens deze inzichten te vertalen naar handelingsperspectieven die toepasbaar zijn door verschillende actoren die deel uit maken van het hele ecosysteem rondom statushouders en werkgevers. Voor professionals betekent dit dat zij beter worden toegerust om de brug naar werkgevers en werknemers te slaan. Vanuit een systemisch perspectief, met oog voor de rol en taken van andere stakeholders, worden zijn gestimuleerd om verbinding en beweging te creëren. Professionals krijgen hierdoor aan de ene kant meer zicht op wat werkgevers nodig hebben en hoe zij daarop kunnen inspelen. Aan de andere kant kunnen zij statushouders gerichter voorbereiden op de verwachtingen van de arbeidsmarkt. Voor werkgevers kan de opbrengst bestaan uit praktische handvatten en voorbeelden die laten zien hoe het wél kan. Denk aan inzichten over effectieve begeleiding, het organiseren van plekken waar statushouders werkervaring op kunnen doen in het bedrijf en het benutten van beschikbare ondersteuning. Door deze kennis toegankelijk te maken, kan de drempel om met statushouders te werken worden verlaagd.
  • Monitoren van initiatieven. De KWI Twente neemt daarnaast het voortouw in het monitoren van initiatieven, en in het breder delen van de kennis die we opdoen. Deze monitorfunctie helpt om zicht te houden op wat er gebeurt en te bepalen waar bijsturing nodig is. Tegelijkertijd draagt het bij aan het opbouwen van een gedeelde kennisbasis. Dat is van belang om te voorkomen dat op diverse locaties - goed bedoeld - telkens opnieuw wordt begonnen en om succesvolle werkwijzen daadwerkelijk te borgen.
  • Kennisdeling. Daarnaast blijft het verbinden van partijen een belangrijk onderdeel van de aanpak. De netwerkcirkels krijgen een vervolg, waarbij ontmoeting en uitwisseling centraal staan. In deze setting ontstaat ruimte om perspectieven te delen en wederzijds begrip te ontwikkelen. Juist dat begrip blijkt een belangrijke voorwaarde voor duurzame samenwerking.
  • Borging kennis als motor. De uitdaging voor de komende jaren is om deze beweging vast te houden en verder uit te bouwen. Regionaal liggen er kansen door de kenniswerkplaats te verbinden aan de regiodeal en aan de landelijke ambities die zijn uitgesproken over het aan het werk helpen van statushouders. In de samenwerking met de overige kenniswerkplaatsen werk en inkomen lopen verkenningen om de infrastructuur duurzaam te maken. Wat ons betreft hebben we in de Twentse regio een mooie basis gelegd.
  • Kitty Jurrius is coördinator Kenniswerkplaats werk en inkomen Twente, Saxion. Ines Schell-Kiehl is lector Inclusief werk en Technologie, Verwey-Jonker Instituut en Saxion. Annette Zwiep is onderzoeker Lectoraat Social Work, Saxion. Marjan de Gruijter is onderzoeker, Verwey-Jonker Instituut. Ines Schell-Kiehl houdt op 22 oktober haar lectorale rede.

    Noten

  • 1. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2025). Asiel en integratie 2025: Cohortonderzoek statushouders. Den Haag: CBS.
  • 2. Rijksoverheid. (2023). Plan van aanpak Statushouders aan het werk. Den Haag: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
  • 3. De Gruijter, M., Kool, T. A., Dusault, Y., Samson, L., Gehring, A., & Acherrat, F. (2024). KIS-Monitor 2024 Gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding en inburgering statushouders en gezinsmigranten. Kennisplatform Inclusief Samenleven.
  • 4. Huls, C., Wienema, R., & De Ruig, L. (2026). Een vroege start op de Nederlandse arbeidsmarkt: Ervaringen, resultaten en werking van de proeven met startbanen voor statushouders. De Beleidsonderzoekers. https://beleidsonderzoekers.nl/wp-content/uploads/2026/04/P0363-Eindrapport-Onderzoek-Proeven-Startbanen.pdf
  • 5. Aljoudi, N., Aktas, F., & Lafay, S. (2026). Wegen naar werk: Een studie naar de manier waarop nieuwkomers werk vinden en hoe werkzame elementen kunnen worden versterkt. Open Embassy. Bekijk rapport
  • 6. Algemene Rekenkamer. (2026). Onbenut potentieel: Gebrek aan resultaten taalverwerving en arbeidsparticipatie bij inburgering. Bekijk rapport
  • 7. Gehring, A., Acherrat, F., Dusault, Y., & De Gruijter, M. (2026). Evaluatie project U-Match gemeente Utrecht: Leerwerktrajecten voor statushouders. Verwey-Jonker Instituut.
  • Ook interessant om te lezen:

    Inloggen


    Sluit venster