Statushouders vinden vaak moeilijk hun weg naar de arbeidsmarkt. Tegelijk zoeken veel werkgevers personeel. In Twente zoekt een kenniswerkplaats via regionaal onderzoek naar een systemische benadering om deze kloof te overbruggen en bestaande initiatieven aan elkaar te verbinden. Wat is nodig, voor statushouders én werkgevers?
DOOR Kitty Jurrius, Ines Schell-Kiehl, Annette Zwiep en Marjan de Gruijter
De arbeidsparticipatie van statushouders na afronding van het inburgeringstraject blijft in Nederland al jaren onder de 50 procent. Dat is al jaren bekend, en de urgentie neemt toe. Voor meer dan de helft van de statushouders betekent deze achterstand een langdurige afhankelijkheid en beperkte mogelijkheden om een bestaan op te bouwen, hun talenten te benutten en duurzaam te participeren in werk en het maatschappelijk leven. Voor de samenleving betekent het dat arbeidspotentieel onvoldoende wordt benut, met een aanzienlijk economisch verlies tot gevolg.
Tegelijkertijd ervaren werkgevers grote personeelstekorten. Dat deze twee werkelijkheden elkaar zo moeilijk vinden, maakt het vraagstuk des te wranger. In de afgelopen jaren zijn landelijk en regionaal tal van initiatieven ontwikkeld om de positie van statushouders te verbeteren. Deze inspanningen hebben bijgedragen aan kennisopbouw, nieuwe werkwijzen en concrete stappen in de praktijk. Tegelijkertijd blijven veel initiatieven kleinschalig, tijdelijk en versnipperd waardoor opschaling en bredere doorwerking beperkt blijven. Bovendien hebben statushouders en werkgevers hinder van verschillende wet en regelgevingen, zoals de inburgeringswet en de participatiewet, die in de gelijktijdige uitvoering voor problemen zorgen.[1 t/m 6]
Save the date: lectorale rede Ines Schell-Kiehl over innovatie en arbeidsparticipatie
Op 22 oktober wordt dr. Ines Schell-Kiehl officieel geïnstalleerd als L.INT lector. Als L.INT lector vormt zij de brug tussen het Verwey-Jonker Instituut en Hogeschool Saxion bij het onderzoeksprogramma Inclusief Werken & Technologie. De kerngroep Technologisering nodigt geïnteresseerde arbeidsdeskundigen uit om de lectorale rede en het bijbehorende symposium bij te wonen.
De onderliggende vraag wordt daarmee steeds pregnanter: hoe kan het anders en effectiever? Die vraag sluit aan bij landelijke ontwikkelingen, waarin steeds nadrukkelijker wordt gezocht naar duurzame oplossingen voor arbeidsmarktintegratie. Niet alleen gericht op het individu, maar ook op de systemen waarin mensen terechtkomen. De praktijk laat immers zien dat het probleem niet op één plek zit. Het is een samenspel van factoren en vraagt daarmee om een samenhangende aanpak.
Tien regionale kenniswerkplaatsen
Movisie, Divosa, UWV, SAM, VNG en SZW bundelden hun krachten met het initiatief om verspreid door het land regionale kenniswerkplaatsen Werk en Inkomen in te stellen. Doel van de werkplaatsen is om regionaal samen met stakeholders kennis te ontwikkelen en te benutten ten aanzien van mensen die een kwetsbare positie innemen op de arbeidsmarkt. Dit gebeurt juist in een tijd dat er wel volop vraag is naar personeel bijvoorbeeld in de zorg, de bouw en in de techniek.
Het uitgangspunt is dat betere oplossingen alleen ontstaan als verschillende perspectieven samenkomen en kennis actief wordt gedeeld. Dat betekent dat gemeenten, maatschappelijke organisaties, werkgevers zoals kennis- en onderwijsinstellingen consequent gezamenlijk optrekken en onderzoek doen in nauwe verbinding met de praktijk. Door samen te werken met de bestaande werkplaatsen sociaal domein, kunnen de nieuwe kenniswerkplaatsen bestaande netwerken benutten en deze uitbouwen.
Twentse focus
De lectoraten Inclusief Werk & Technologie en Social Work van Saxion bundelden hun krachten om de regionale Kenniswerkplaats Werk en Inkomen Twente vorm te geven. Zij kozen voor de doelgroep statushouders als primaire doelgroep. Door het initiatief is een infrastructuur ontstaan waarin onderzoek, praktijk en beleid bewust met elkaar worden verbonden om de arbeidsmarktpositie van statushouders in het hele ecosysteem te versterken.
Met dit ecosysteem wordt het geheel bedoeld van betrokken partijen waarin stakeholders, zowel vanuit professionele invalshoeken als vanuit informele ondersteuning, samenwerken rond statushouders en werkgevers. Vanuit systeemdenken wordt benadrukt dat vraagstukken niet op zichzelf staan, maar voortkomen uit en beïnvloed worden door de wisselwerking tussen verschillende actoren en omgevingen. Dit perspectief maakt het mogelijk om arbeidsmarktvraagstukken in hun samenhang te begrijpen en effectiever te interveniëren.
Verkennend onderzoek naar prioriteiten
In de eerste helft van 2026 voerden studenten en onderzoekers een regionaal verkennend onderzoek uit. Zij gingen in gesprek met 14 statushouders, 6 gemeentelijke professionals en 4 werkgevers en maakten samen een podcast. Daarnaast zijn 3 netwerkcirkels georganiseerd waarin een bredere groep van 27 betrokkenen uit de regio met elkaar in gesprek ging: Vluchtelingenwerk, UWV, managers en strategen arbeidsmarktregio, professionals Werk & Inkomen en Inburgering van de 14 Twentse gemeenten.
Vanuit een grote betrokkenheid, een gedeeld gevoel van urgentie en met oog voor complexiteit ontstonden in de gesprekken drie prioriteiten voor het vervolg in de regio Twente: Werkgeversperspectief beter belichten, kiezen voor een systeembenadering, en kennis beter delen en benutten in de regio.
1.Werkgeversperspectief beter belichten
Allereerst blijkt dat het perspectief van werkgevers relatief onderbelicht is gebleven in eerdere aanpakken. Veel initiatieven richten zich primair op de ondersteuning van statushouders. Dit is begrijpelijk, maar onvoldoende als de vraagkant van de arbeidsmarkt, met oog voor werkgevers en toekomstige collega’s, niet expliciet wordt meegenomen. Uit de gesprekken met werkgevers in het verkennend onderzoek (onderstaande citaten zijn afkomstig uit de interviews) komen verschillende zorgen naar voren:
Zolang deze vragen onvoldoende worden geadresseerd, blijft de stap naar het realiseren van daadwerkelijke aanstelling groot. Tegelijkertijd laten ervaringen van werkgevers die al met statushouders werken zien dat de aarzelingen vaak plaatsmaken voor meer vertrouwen zodra er positieve ervaringen in de samenwerking worden opgedaan.
2) Kiezen voor een systeembenadering
Een tweede prioriteit in de kennisontwikkeling is het belang van een systeembenadering. De praktijk van het zoeken van banen, het vinden van een passende plekken, het realiseren van werkervaringen, het realiseren van meer aanstellingen, kenmerkt zich nu door een reeks losse interventies die niet altijd op elkaar aansluiten met verschillende stakeholders die verschillende belangen hebben. Taaltrajecten, participatieactiviteiten, stages en bemiddelingstrajecten bestaan naast elkaar en worden vanuit verschillende bronnen gefinancierd. Ze vormen zelden een doorlopende route. Voor statushouders betekent dit dat zij aan veel verschillende regels tegelijk moeten voldoen, of vastlopen tussen verschillende schakels.
Zorgvuldigheid nodig bij geïntegreerde aanpak
Steeds meer initiatieven en trajecten, gericht op de toeleiding naar werk van statushouders, proberen leren van (vak-)taal, werk en inburgering met elkaar te verbindenn. Onderzoek laat zien dat de combinatie van taal, werk en inburgering alleen tot meerwaarde leidt wanneer deze onderdelen daadwerkelijk worden geïntegreerd. Wanneer dit niet gebeurt, ontstaat stapeling van verplichtingen en neemt de belasting voor deelnemers toe, met uitval als gevolg. Daarnaast laat onderzoek zien dat het belangrijk is dat de gemeente deelnemers aan dergelijke initiatieven en trajecten ontzorgt en zorgt dat de randvoorwaarden (zoals kinderopvang en reisafstand/-kosten) op orde zijn. Bij werkgevers is het belangrijk dat er voldoende sprake dient te zijn van draagvlak en begeleidingscapaciteit.[7] (Gehring, A., Acherrat, F., Dusault, Y., & De Gruijter, M. (2026). Bekijk rapport)
Een systeembenadering vraagt om samenhang en afstemming. Het betekent dat partijen niet alleen vanuit hun eigen rol handelen, maar ook kijken naar het geheel waarin zij opereren: Hoe sluit taalonderwijs aan op werk? Hoe kunnen werkgevers betrokken worden in een vroeg stadium? Hoe kunnen regels ondersteunend zijn in plaats van belemmerend? Deze vragen laten zien dat verbetering niet ligt in één interventie, maar in de verbinding tussen onderdelen. Lokale overheden en Regionale Werk Centra kunnen hier een belangrijke rol in vervullen.
3) Kennis beter delen en benutten in de regio
De derde prioriteit betreft het omgaan met kennis. In de regio gebeurt veel dat waardevol is, maar die kennis blijft vaak impliciet en versnipperd. Vaak weten betrokken stakeholders als UWV/gemeenten/werkgevers/taalaanbieders niet wat er allemaal al loopt, en welke kennis er al voor handen is in en buiten de regio. Kennis over successen delen is geen vanzelfsprekendheid. Initiatieven die succesvol zijn, worden niet vanzelf opgeschaald of duurzaam ingebed. Daarmee gaat potentieel verloren en worden lessen onvoldoende benut.
Vooruitblik naar de toekomst
Kitty Jurrius is coördinator Kenniswerkplaats werk en inkomen Twente, Saxion. Ines Schell-Kiehl is lector Inclusief werk en Technologie, Verwey-Jonker Instituut en Saxion. Annette Zwiep is onderzoeker Lectoraat Social Work, Saxion. Marjan de Gruijter is onderzoeker, Verwey-Jonker Instituut. Ines Schell-Kiehl houdt op 22 oktober haar lectorale rede.