In de media duikt de naam Henry Meijer steeds vaker op. In Belastingstelsel en ons sociale DNA (Boom, 2026) analyseert hij het Nederlandse belastingstelsel scherp en integraal. Zijn conclusie is dat het stelsel onrechtvaardig en scheef is, en niet altijd solidair uitpakt. In tien punten schetst hij een richting voor verbetering.
Kansen om vooruit te komen
Met een lezingenreeks reist hij door het land om te pleiten voor een rechtvaardiger en evenwichtiger belastingstelsel. In een discussie over bestaanszekerheid is het een onmisbare analyse wat de werking van het belastingstelsel is op de kans om in het leven vooruit te komen. Als voormalig belastingadviseur kent Meijer de praktijk van binnenuit; na zijn pensionering heeft hij zijn inzichten op papier gezet. Zijn boodschap is in financiële kringen niet onomstreden. Hij spreekt vermogenden aan op hun moraal en wijst politiek en bestuur op keuzes die vooral vermogen bevoordelen, terwijl werkenden relatief zwaar worden belast. Dit beïnvloedt de kansen om in het leven vooruit te komen.
Hoewel het boek in mei 2026 verscheen, was het manuscript al grotendeels voltooid voordat het kabinet-Jetten aantrad. Zijn kritiek op de inrichting van het stelsel is daarom ook relevant voor het huidige kabinetsbeleid, dat volgens hem eveneens te weinig oog heeft voor het sociale DNA van toekomstige keuzes. Recente vakbondsacties en het overleg tussen werkgevers en werknemers over meer regie in de discussie over de toekomst van het stelsel illustreren de urgentie van zijn betoog.
Lage inkomens relatief zwaar belast
Het resultaat is een zeer lezenswaardig boek dat de lezer meeneemt langs de verschillende onderdelen van het belastingstelsel en laat zien hoe belangengroepen legitimiteit zoeken, terwijl mensen met minder toegang tot het stelsel vaak aan het kortste eind trekken. Meijer toont overtuigend aan dat het stelsel mensen met vermogen onevenredig bevoordeelt en werkenden en lage inkomens relatief zwaar belast. Dat blijkt uit de heffing en vrijstellingen in box 1[1], de behandeling van aanmerkelijk belang in box 2[2] en de omgang met vermogen in box 3.[3] Rekenvoorbeelden maken zichtbaar hoe de gezamenlijke werking van deze boxen leidt tot herverdeling ten gunste van vermogen. Ook internationale voorstellen, zoals het pleidooi van Wopke Hoekstra voor een ruime vrijstelling van vermogen in bv’s, kunnen in dat licht worden bezien.[4]
Hoe komen we uit deze situatie? Immers veel van de problemen zijn ook al door andere publicisten, wetenschappers en belangengroepen gemeld.[5] Wat maakt dat de boodschap van Henry wat breder moet worden gehoord dan de 405 connecties op LinkedIn?
Eerdere conclusies
De analyse sluit aan bij wat heel veel andere commissies, politici en kennisinstituten op deelanalyses ook al hebben geconcludeerd, echter de waarde zit hem in de compacte beschrijving van de optelsom van alle maatregelen. Daarnaast pleit hij voor het opnieuw definiëren van het collectieve goed. Hoe zorgen we voor een politieke besluitvorming, die een evenwichtige belangenafweging voor allen realiseert?
Henry citeert hierin Willem van der Leegte, de president-directeur van de VDL-groep: ‘Wat de meeste mensen willen, is niet goed voor de meeste mensen.’ Politici en de regering hebben hierin een eigen verantwoordelijkheid en zouden die moeten nemen via nieuwe ordeningsprincipes. Zo moeten we komen tot een herinrichting die meer ons sociale DNA reflecteert om zo legitimiteit te vergroten en collectieve doelen in onze samenleving te realiseren (waaronder evenwichtige inkomensverdeling). Uit de huidige verdeling blijkt dat er geen evenwichtige uitkomsten zijn en deelbelangen prevaleren. Waar is naast de rapporten van Wennink en de OECD en andere actoren een pleidooi voor de positie van de burger?
Praktische punten
Aan het slot werkt Henry dit uit in een 10 belangrijke praktische punten (zie kader verder in dit artikel). Dit zijn praktische oplossingen in de wijze van heffen van belasting. De hoge marginale druk aan de onderkant van het inkomensgebouw wordt verminderd door inkomensafhankelijke heffingskortingen te vervangen door een belastingvrije som van €25.000. Hierdoor zullen ook minder toeslagen nodig zijn. Opmerkelijk is het idee van een brede vermogensbelasting met een tarief van 1%. Wie nieuwsgierig is en op geïnformeerde wijze wil deelname aan de discussie over de toekomst van ons belastingstelsel is dit boek een aanrader.
Dat studie nodig is bleek uit de peiling van kennis die nodig is om de rekenvoorbeelden te kunnen doorgronden op de uitwerking van het stelsel. Van de specialisten tijdens een van de bijeenkomsten kon slecht 30% van de uitkomsten van de werking van het stelsel correct voorspellen. Werk aan de winkel.
Peter van Leeuwen
10 belangrijke praktische punten
Noten
[1] Box 1 Enkele voorbeelden: alleenstaanden ervaren een relatief hogere belasting dan samenwonenden. Samenwonenden waarvan een niet werkt en de ander een uitkering heeft loopt het risico onder het sociaal minimum te komen (alleenverdienersproblematiek).
[2] Heb je meer dan 5% aandelen van een bedrijf, word je vrijgesteld van belastingen.
[3] Vermogen box 2 in aanmerkelijk vermogen niet belast. In box 3 boven de vrijstelling wel belast.
[4] Eurocommissaris Hoekstra wil lagere belastingen voor bedrijven -maar dat raakt ook de Nederlandse schatkist. Marko de Haan, NRC 24-6-2026
[5] OECD Economic Surveys 2025. De route naar toekomstige welvaart. Een sterk Nederland in een relevant Europa. (2025) P. Wennink. In deze rapporten wordt gepleit voor een meer dynamisch investeringsklimaat.
